Nghị quyết 42 có hiệu lực thi hành từ ngày 15/08/2017 đã tháo gỡ rất nhiều vướng mắc trong công tác xử lý nợ xấu, hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất và đồng bộ, nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu. Đặc biệt, một số giải pháp mang tính đột phá của Nghị quyết 42 đã tạo điều kiện cho VAMC triển khai hoạt động mua nợ theo giá trị thị trường (GTTT) đạt được những kết quả tích cực, nổi trội, cụ thể:

Thứ nhất, VAMC được quyền mua các khoản nợ xấu theo quy định tại Nghị quyết 42 (bao gồm cả nợ hạch toán nội bảng và ngoại bảng), được chuyển khoản nợ xấu đã mua bằng trái phiếu đặc biệt thành khoản nợ xấu mua theo GTTT.

Thứ hai, VAMC được bán nợ xấu cho pháp nhân, cá nhân, bao gồm cả doanh nghiệp không có chức năng kinh doanh mua bán nợ.

Thứ ba, VAMC được thỏa thuận với TCTD mua khoản nợ xấu với giá mua bằng giá trị định giá của tổ chức định giá độc lập; xử lý, bán, thu hồi nợ theo quy định của pháp luật và phân chia phần giá trị còn lại của số tiền thu hồi được từ khoản nợ xấu này sau khi trừ giá mua và các chi phí xử lý.

Thứ tư, VAMC được quyền mua khoản nợ xấu có tài sản bảo đảm đang bị kê biên sau khi tự xác định rủi ro đối với việc mua khoản nợ, căn cứ thông tin đầy đủ, trung thực về tài sản bảo đảm do TCTD cung cấp.

Thứ năm, VAMC được đăng ký thế chấp khi nhận bổ sung tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất hoặc tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai của khoản nợ đã mua.

Các văn bản hướng dẫn chi tiết một số nội dung của Nghị quyết 42 cũng đã được Chính phủ và các bộ, ngành ban hành đã giúp Nghị quyết 42 đi vào thực tiễn hoạt động xử lý nợ xấu như: Quy định về áp dụng thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp của Hội đồng thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao; Văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính về thứ tự ưu tiên thanh toán đối với số tiền thu được khi xử lý tài sản bảo đảm; Văn bản hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường về thành phần hồ sơ đăng ký biến động quyền sử dụng đất sau khi VAMC bán đấu giá thành công TSBĐ là quyền sử dụng đất,... Với những văn bản này, hành lang pháp lý về xử lý nợ xấu của Việt Nam đã có những bước tiến lớn, mang tính đột phá so với trước đây, qua đó góp phần hoàn thiện và phù hợp với xu hướng pháp luật về xử lý nợ xấu của các quốc gia phát triển trên thế giới.

Với những vướng mắc về cơ chế đã được tháo gỡ theo Nghị quyết 42 và các văn bản hướng dẫn có liên quan cùng với các giải pháp đã được Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước triển khai để tăng cường nguồn lực về vốn (Vốn điều lệ của VAMC tăng từ 500 tỷ đồng lên 2.000 tỷ đồng vào năm 2017 và tăng từ 2.000 tỷ đồng lên 5.000 tỷ đồng vào năm 2019) cơ bản VAMC đã có tương đối đầy đủ tiềm lực và hành lang pháp lý để triển khai có hiệu quả, thiết thực hoạt động mua bán, xử lý nợ theo GTTT; qua đó góp phần tạo tiền đề để hình thành thị trường mua bán nợ xấu tại Việt Nam và VAMC giữ vai trò trung tâm phát triển thị trường.

Với các giải pháp đồng bộ như trên hoạt động mua bán, xử lý nợ xấu theo GTTT đã có sự phát triển mạnh từ cuối năm 2017, lũy kế từ khi Nghị quyết 42 có hiệu lực (15/8/2017) đến hết ngày 31/12/2021, VAMC đã mua 339 khoản nợ theo GTTT của các TCTD với dư nợ gốc nội bảng ước tính 11.723 tỷ đồng và giá mua nợ đạt 11.822 tỷ đồng. Trong khi giai đoạn trước đó, hoạt động mua bán nợ theo GTTT của VAMC chưa triển khai được.

Về công tác xử lý nợ, lũy kế từ năm 2017 đến 31/12/2021, VAMC đã xử lý thu hồi từ các khoản nợ mua theo GTTT ước đạt 8.296 tỷ đồng. Có được kết quả xử lý nợ xấu như trên, bên cạnh những nỗ lực của VAMC trong tìm kiến thị trường, tìm kiếm khách hàng thì sự thông thoáng, thuận lợi về cơ chế, chính sách, sự hỗ trợ, tạo điều kiện của các cơ quan chức năng trên tinh thần của Nghị quyết 42 là yếu tố rất quan trọng và sự thành công trong công tác mua bán xử lý nợ xấu theo GTTT của VAMC trong gần 05 năm vừa qua. Nghị quyết 42 cũng cho phép các TCTD, VAMC và các ban, ngành chức năng có được các công cụ, giải pháp mạnh hơn, quyết liệt hơn trong việc thu hồi, xử lý nợ xấu, nhất là đối với các trường hợp khách hàng vay không hợp tác, qua đó đã có tác động tích cực đến thái độ, ý thức chấp hành của khách hàng vay trong việc nghiêm chỉnh thực hiện nghĩa vụ trả nợ như đã cam kết. Những kết quả trên cho thấy Nghị quyết 42 đã và đang phát huy hiệu quả, góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động xử lý nợ xấu.

Kiến nghị

Mặc dù mang lại rất nhiều kết quả tích cực cho công tác xử lý nợ xấu, tuy nhiên thực tiễn quá trình triển khai thời gian qua, Nghị quyết 42 cũng còn tồn tại một số nội dung cần tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện. Nghị quyết 42 tập trung vào đối tượng là các khoản nợ được hình thành trước khi Nghị quyết có hiệu lực (15/8/2017), trong khi đó, ở bất kỳ giai đoạn, hoàn cảnh nào, nợ xấu luôn là một thực tế tồn tại khách quan trong hoạt động ngân hàng, đặc biệt là trong giai đoạn ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, nợ xấu được dự báo sẽ tiếp tục tăng cao trong thời gian tới. Trong khi đó, nếu không có sự điều chỉnh, thời gian thí điểm áp dụng Nghị quyết 42 sẽ kết thúc sau ngày 15/8/2022, khi đó sẽ không còn hành lang pháp lý cần thiết cho hoạt động xử lý nợ xấu như trong gần 05 năm vừa qua, sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả xử lý nợ xấu của ngành ngân hàng.

Để tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, khắc phục những khó khăn, hạn chế trong hoạt động xử lý nợ xấu thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã đề xuất xây dựng Luật Xử lý nợ xấu bao gồm các nguyên tắc quy định tại Nghị quyết 42 đã được áp dụng trên thực tế, có tác động tích cực tới hoạt động xử lý nợ xấu đồng thời tiếp tục bổ sung các công cụ, giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu lực, hiệu quả xử lý nợ xấu. Tuy nhiên, việc xây dựng một đạo luật sẽ cần nhiều thời gian, trong khi hoạt động xử lý nợ xấu, nhất là trong giai đoạn hiện nay không thể bị gián đoạn, do đó trong thời gian từ nay đến khi Luật Xử lý nợ xấu có hiệu lực và áp dụng trong thực tiễn, yêu cầu cấp thiết đặt ra là cần phải kéo dài thời hạn hiệu lực của Nghị quyết 42 để tiếp tục duy trì hành lang pháp lý thuận lợi, thông thoáng nhằm duy trì, thúc đẩy và nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu tại Việt Nam trong thời gian tới./.