Đại dịch Covid-19, những tác động tiêu cực đến hoạt động mua bán và xử lý nợ xấu và các biện pháp thích ứng của VAMC

03/11/2021 09:37 GMT+7 334

Mười tháng đầu năm 2021, đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam nói chung và hệ thống ngân hàng Việt Nam nói riêng. Đặc biệt, đợt dịch kéo dài từ tháng 6 đến nay khiến các tỉnh Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, Hà Nội và một số tỉnh thành khác phải thực hiện giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16 trong thời gian dài, làm suy giảm nghiêm trọng tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) cả nước, tác động mạnh mẽ đến kết quả kinh doanh của hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) và gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình triển khai cũng như kết quả hoạt động mua bán, xử lý nợ xấu tại VAMC thời gian qua.

Tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 đến hoạt động mua bán và xử lý nợ xấu:

Hoạt động với vai trò là một doanh nghiệp đặc thù trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, có nhiệm vụ trọng tâm là xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD, góp phần làm lành mạnh hóa tài chính. Nếu như trong giai đoạn từ khi thành lập đến cuối năm 2019, hoạt động của VAMC có những thuận lợi từ sự ổn định vĩ mô và tình hình kinh tế xã hội thì từ năm 2020 đến nay, đặc biệt trong 05 tháng gần đây, VAMC đã gặp nhiều khó khăn, thách thức do chịu ảnh hưởng tiêu cực, trực tiếp của đại dịch Covid-19. Cụ thể:

Thứ nhất, với đặc thù hoạt động xử lý nợ phải thường xuyên tiếp xúc, trao đổi với TCTD, khách hàng, bên bảo đảm và các cơ quan như tòa án, cơ quan thi hành án, chính quyền địa phương để thống nhất phương án mua bán, thu hồi, xử lý nợ cũng như tìm kiếm sự hỗ trợ của các cơ quan hữu quan, việc thực hiện biện pháp giãn cách xã hội trên phạm vi rộng để phòng chống dịch Covid-19 đã ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động mua bán và xử lý nợ xấu của VAMC, nhất là đối với các khách hàng, tài sản và TCTD trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành phía nam.

Tính đến 31/10/2021, VAMC đã mua nợ theo giá trị thị trường (GTTT) với tổng giá mua đạt 1.922 tỷ đồng, bằng 38,44% kế hoạch mua nợ theo GTTT năm 2021, đáng chú ý, kết quả này được VAMC thực hiện chỉ trong 05 tháng đầu năm 2021 (giai đoạn Việt Nam đang cơ bản kiểm soát được dịch bệnh). Tuy nhiên, giai đoạn từ tháng 6/2021 đến nay, dịch bệnh diễn biến phức tạp, việc thực hiện giãn cách xã hội dẫn đến hoạt động mua bán, xử lý nợ của VAMC không đạt được kết quả cụ thể trong thời gian này. Theo thống kê từ đầu tháng 6/2021 đến nay, hoạt động của VAMC như: khảo sát khoản nợ, tài sản bảo đảm (TSBĐ), làm việc với khách hàng/TCTD; niêm yết thông báo thu giữ/thông báo đấu giá tài sản; thực hiện thu giữ TSBĐ; định giá, đấu giá tài sản; khởi kiện, thi hành án;… nhất là tại địa bàn trọng tâm xử lý nợ của VAMC là thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành phía nam gần như bị đình trệ hoàn toàn.

Về phía các TCTD có nhu cầu bán nợ xấu cho VAMC, trong thời gian thực hiện giãn cách xã hội cũng đã gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện phương án bán nợ xấu. Thông thường, TCTD sẽ ưu tiên thực hiện bán nợ theo phương thức đấu giá, nếu không đấu giá thành mới xem xét bán nợ cho VAMC theo phương thức thỏa thuận. Tuy nhiên, do phải thực hiện giãn cách xã hội, quá trình triển khai các bước trong quy trình đấu giá trực tiếp gặp rất nhiều khó khăn, cá biệt có một số tổ chức đấu giá thực hiện niêm yết, thông báo đấu giá, tổ chức trả giá, tổ chức công bố giá…chưa đúng quy định của Luật Đấu giá (Cục Bổ trợ tư pháp – Bộ Tư pháp đã phải có văn bản chấn chỉnh hoạt động này) dẫn đến các TCTD không thực hiện được việc bán đấu giá khoản nợ, qua đó không triển khai bán nợ xấu theo phương thức thỏa thuận cho VAMC. 

Việc triển khai tìm kiếm, phối hợp giữa VAMC với TCTD trong hoạt động mua bán, xử lý nợ hiện cũng chỉ dừng lại ở hoạt động tiếp cận thông tin, chuẩn bị các bước tiếp theo sau khi dịch bệnh được kiểm soát, các hoạt động kinh tế xã hội được diễn ra trong trạng thái bình thường mới. Thực tế, có những khoản nợ VAMC đã tiếp xúc, đàm phán với TCTD từ trước tháng 6/2021 và dự kiến sẽ mua nợ theo GTTT trong Quý III, IV năm 2021, nhưng đến nay VAMC vẫn chưa thể mua nợ thành công do các TCTD chưa thực hiện được các thủ tục đấu giá khoản nợ. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến doanh số mua nợ theo GTTT của VAMC đến thời điểm hiện tại chưa đạt kế hoạch đề ra.

Thứ hai, do đình trệ sản xuất, đứt gẫy chuỗi cung ứng nên hoạt động của các doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân bị thu hẹp dẫn đến suy giảm doanh thu, lợi nhuận. Dưới góc độ vĩ mô, nền kinh tế Việt Nam đang lâm vào tình trạng suy thoái, rõ nét nhất là GDP quý III năm 2021 tăng trưởng âm 6,17% so với cùng kỳ năm trước. Bối cảnh kinh tế vĩ mô và thực trạng “sức khỏe” của các doanh nghiệp như trên đã ảnh hưởng lớn đến việc tìm kiếm khách hàng mua nợ xấu - đây là yếu tố đầu ra trong hoạt động mua bán nợ nhưng có tác động trực tiếp đến việc xem xét, quyết định phương án mua nợ (đầu vào) của VAMC. 

Ngoài ra, việc thu hẹp quy mô sản xuất kinh doanh, sụt giảm nguồn thu đã ảnh hưởng lớn đến nguồn trả nợ của các khách hàng mà trong thời gian trước đây VAMC áp dụng phương án xử lý nợ bằng hình thức cơ cấu nợ, đôn đốc thu hồi nợ. Việc thu hồi tiền từ việc đấu giá tài sản, bán khoản nợ cũng bị kéo dài hơn so với kế hoạch ban đầu, thậm chí có một số đối tác đã đặt vấn đề, tìm hiểu mua khoản nợ, tài sản của VAMC cũng đã tạm dừng triển khai kế hoạch mua khoản nợ, tài sản. Hiện nay, VAMC phải thực hiện rà soát, đánh giá lại phương án kinh doanh, dự án đầu tư của khách hàng, phương án xử lý các khoản nợ đã mua cho phù hợp với tình hình hiện tại.

Tính đến 30/9/2021, VAMC xử lý được 18.358 tỷ đồng, bằng 61% kế hoạch xử lý thu hồi nợ năm 2021, VAMC đã áp dụng nhiều biện pháp để thu hồi nợ tuy nhiên, do chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch Covid-19 các khách hàng vay nợ đã không đảm bảo nguồn thu trả nợ theo dự kiến.

Thứ ba, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành chính sách cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi, phí giữ nguyên nhóm nợ để hỗ trợ các TCTD tháo gỡ khó khăn, giảm bớt áp lực gia tăng nợ xấu và trích lập dự phòng rủi ro. Tuy nhiên, xét theo khía cạnh xử lý nợ xấu của VAMC, việc TCTD được cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi, phí giữ nguyên nhóm nợ sẽ làm giảm nhu cầu xử lý nợ xấu thông qua việc mua bán nợ với VAMC.

Các biện pháp thích ứng VAMC cần triển khai trong thời gian tới:

Đầu năm 2021, trên cơ sở dự báo tình hình dịch bệnh cơ bản được kiểm soát như năm 2020 và không xảy ra tình trạng giãn cách xã hội kéo dài, VAMC đã xây dựng kế hoạch kinh doanh trong đó đặt mục tiêu mua nợ xấu thanh toán bằng trái phiếu đặc biệt (TPĐB) đạt 20.000 tỷ đồng, mua nợ theo GTTT đạt 5.000 tỷ đồng, xử lý thu hồi nợ đạt 30.000 tỷ đồng, trong đó ngay từ đầu năm VAMC đã khẩn trương triển khai ngay nhiều biện pháp cụ thể để thực hiện kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, nền kinh tế Việt Nam đã chịu tác động toàn diện của dịch Covid-19 trong khoảng thời gian 05 tháng (từ tháng 06 đến nay) và dự báo khó khăn vẫn chưa dừng lại, trước những thách thức nêu trên và trong bối cảnh tình hình kiểm soát dịch bệnh hiện tại, VAMC dự báo ngoài chỉ tiêu mua bán nợ thanh toán bằng TPĐB có khả năng cơ bản hoàn thành kế hoạch, chỉ tiêu mua bán nợ theo GTTT và xử lý thu hồi nợ sẽ gặp nhiều khó khăn để hoàn thành kế hoạch đặt ra từ đầu năm.

Để tranh thủ khoảng thời gian thực hiện các hoạt động kinh tế - xã hội trong trạng thái bình thường mới và thích nghi với dịch Covid-19, VAMC sẽ nỗ lực triển khai các biện pháp thích ứng nhằm thực hiện có hiệu quả cao nhất hoạt động mua bán xử lý nợ từ nay đến cuối năm 2021. Cụ thể:

  • Tăng cường tìm kiếm các khoản nợ của các TCTD ở khu vực phía bắc để đàm phán mua nợ từ nay đến cuối năm 2021; rà soát danh sách các khoản nợ đang làm việc với TCTD nhưng do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đã phải tạm thời dừng lại. Trường hợp các địa bàn tỉnh thành liên quan ngừng áp dụng các biện pháp giãn cách xã hội, VAMC sẽ triển khai ngay các bước tiếp theo để thực hiện mua nợ theo GTTT.
  • Tổ chức đấu giá đồng thời nhiều tài sản trong cùng một thời điểm; tập trung đấu giá tại trụ sở VAMC ở Hà Nội nhằm tận dụng cơ sở vật chất và nguồn nhân lực hiện có; thực hiện thông báo đấu giá tại cả 02 địa điểm (Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh) với những tài sản thực hiện đấu giá tại thành phố Hồ Chí Minh để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho khách hàng có nhu cầu tham gia đấu giá; tổ chức đấu giá theo thủ tục rút gọn (với các tài sản đấu giá sau 02 lần không thành) để rút ngắn thời gian thực hiện đấu giá, nhất là trong tình hình dịch bệnh diến tiến phức tạp; tập trung đôn đốc, thông báo tới khách hàng hoàn thành nghĩa vụ thanh toán sau đấu giá thành và hoàn tất bàn giao hồ sơ tài sản cho khách hàng. Để thích ứng với bối cảnh dịch bệnh có thể sẽ còn kéo dài, cần xây dựng và áp dụng phương án đấu giá trực tuyến để triển khai trong thời gian tới đối với một số tài sản phù hợp để đảm bảo hoạt động đấu giá được thông suốt, không bị gián đoạn.
  • Cải thiện nâng cấp cơ sở làm việc đủ điều kiện an toàn, vệ sinh phòng chống dịch bệnh; trang bị đầy đủ các dụng cụ, thiết bị bảo hộ và có chế độ phù hợp cho cán bộ trong trường hợp phải đi công tác trong giai đoạn dịch bệnh; nghiên cứu mở rộng và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của VAMC để có thể linh hoạt tổ chức triển khai công việc trong điều kiện dịch bệnh kéo dài và trong giai đoạn bình thường mới (truy cập dữ liệu từ xa, họp trực tuyến, phê duyệt qua chữ ký số…).
  • Vận hành Sàn giao dịch nợ VAMC nhằm quản lý, khai thác thông tin về khoản nợ/TSBĐ; chú trọng tổ chức thực hiện các hoạt động của Sàn trên nền tảng online và ứng dụng công nghệ thông tin. 
  • Đẩy mạnh truyền thông về hoạt động mua, bán và xử lý nợ xấu, công khai danh mục TSBĐ do VAMC đang quản lý, đăng thông báo bán đấu giá tài sản, đăng thông báo thu giữ TSBĐ...lên cổng thông tin điện tử VAMC.
  • Thường xuyên theo dõi, đánh giá tình hình và diễn biến tác động của dịch Covid-19 đối với hoạt động của VAMC, báo cáo kịp thời tới Ngân hàng Nhà nước về tiến độ thực hiện kế hoạch kinh doanh, đề xuất các biện pháp khắc phục và điều chỉnh kế hoạch kịp thời và phù hợp với thực tiễn.
  • Tuân thủ và triển khai hiệu quả các biện pháp phòng chống dịch theo quy định tại từng địa bàn có hoạt động của VAMC, đặc biệt là tại địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành phía nam./.
Phạm Đức Thịnh
Top